5 listopada 2014 r. o godz. 17.00 nastąpi otwarcie wystawy pt. „Burza” zaczęła się na Wołyniu, która przybliża problematykę walk Armii Krajowej na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej – ziemiach, które po II wojnie światowej Polska utraciła.
Ekspozycja ukazuje dramatyczne losy Polaków na Wołyniu pod dwiema okupacjami: sowiecką i niemiecką oraz zbrodnie ukraińskich nacjonalistów na polskiej ludności w trakcie tzw. rzezi wołyńskiej. W syntetyczny sposób zaprezentowany został rozwój konspiracji cywilnej i wojskowej na terenach wschodnich oraz szlak bojowy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Największej (nie licząc oddziałów biorących udział w powstaniu warszawskim) jednostki AK, która podjęła walkę w czasie „Burzy”, aż po jej tragiczny epilog – rozbrojenie dywizji przez Sowietów.
Na wystawie wykorzystane zostały fotografie ze zbiorów Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz prof. Władysława Filara – żołnierza 27 WDP i autora monografii tej jednostki. Część z nich nie była nigdy wcześniej pokazywana publicznie.

20 listopada 1943 roku, dowódca Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski „Bór” wydał dowódcom okręgów rozkaz o rozpoczęciu skierowanej przeciwko Niemcom akcji „Burza”, czyli zbrojnego powstania lub wzmożonej dywersji przeciwko okupantowi niemieckiemu. Rodzaj działań miał być uzależniony od ilości sił przeciwnika na danym terenie.Z militarnego punktu widzenia „Burza” była próbą współpracy polsko-sowieckiej w walce z Niemcami, natomiast w wymiarze politycznym jej celem było skłonienie Sowietów do uznania polskich praw do ziem II Rzeczypospolitej, na które wkraczała Armia Czerwona. Władze podziemne pragnęły skłonić Rosjan do uznania władzy rządu na emigracji oraz wschodniej granicy Polski sprzed 1939 roku, a także dążyły do wyłączenia Rzeczpospolitej spod sowieckiej strefy wpływów. Oficjalnie akcja „Burza” rozpoczęła się 15 stycznia 1944 roku na Wołyniu walkami 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK z Niemcami. Łącznie akcja „Burza” objęła tereny praktycznie całej II Rzeczpospolitej.

Sowieci, chociaż chętnie przyjmowali pomoc AK w walkach z Niemcami, po ich pomyślnym zakończeniu aresztowali, rozbrajali, a często nawet rozstrzeliwali mniejsze oddziały polskie. Aresztowanych żołnierzy przymusowo wcielano do armii Berlinga lub wywożono do obozów w głąb Rosji. Rozkaz o zakończeniu akcji „Burza” wydał 26 października 1944 roku komendant główny AK gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”. W sumie w akcji wzięło udział ponad 100 tys. żołnierzy. Ok. 20-30 tys. osób zostało wywiezionych w głąb ZSRR, z czego większość nigdy nie wróciła do kraju. Na skutek działań NKWD uwięziono ok. 50 tys. żołnierzy AK uczestniczących w akcji „Burza”, głównie za odmowę wstąpienia do armii Berlinga.
Reperkusje akcji odczuła także ludność cywilna, zwłaszcza na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczpospolitej. Miały miejsce liczne pacyfikacje polskich wsi i miasteczek, deportacje Polaków w głąb Rosji oraz grabież polskich dóbr kultury.

Termin wystawy:
5 XI 2014 – 5 I 2015
Kurator wystawy:
dr Izabela Korniluk
Mecenas wystawy:
Żejmo & Siatecki