19 II 2016 roku (piątek) o godz. 17.00 nastąpiło otwarcie wystawy „Jan Berdyszak. W dialogu z przestrzenią”. Przygotowana ekspozycja to kolejna prezentacja w ramach Galerii Nowy Wiek. Wernisaż zgromadził  wiele osób zafascynowanych twórczością niezwykłego Artysty. Otwierając wystawę Leszek Kania (kurator wystawy) powiedział, że środowisko plastyczne Zielonej Góry ma wielki dług wdzięczności wobec Jana Berdyszaka, który bardzo mocno zaangażował się w proces tworzenia Instytutu Sztuki naszej uczelni. Jak dodał dyrektor MZL, on sam również, poprzez wieloletnie spotkania i rozmowy, wiele się od niego nauczył.  A funkcjonująca przez wiele lat w naszym Muzeum Galeria Autorska J. Berdyszaka  pozwoliła zielonogórzanom na kontakt ze sztuką światowej jakości.
Poniżej kilka migawek z wernisażu.

Chcę przestrzeń uczynić jednym z elementów języka sztuki. Chodzi mi o przestrzeń (…) rzeczywistą, a nie iluzyjną (np. iluzja perspektywy w malarstwie werystycznym). Nie chcę przestrzeni malować, lecz za jej pomocą wyrażać; chcę uczynić z niej nie cel, lecz środek do celu. Przestrzeń jest zatem dla mnie tego samego rzędu narzędziem jak barwa, plama, światło, kreska, forma itp. Całkowicie zmieniam więc funkcję plastyczną przestrzeni. Na tym polega mój eksperyment (…)

Jan Berdyszak

Jan Berdyszak od początku swojej twórczej drogi swobodnie poruszał się w obszarze wielu dyscyplin artystycznych. Uprawiał malarstwo, rysunek, grafikę, rzeźbę, scenografię oraz działania efemeryczne. Działaniom plastycznym towarzyszyły z reguły rozważania teoretyczne. Dopowiadały one lub poszerzały te zagadnienia, których wizualizacja nie zawsze była możliwa. Artysta traktował sztukę jako pewną całość o doświadczalno-poznawczym charakterze, dzięki niej próbował wyrazić własny stosunek do świata. Jego obszerny, kilkudziesięcioletni dorobek stanowi rodzaj refleksji filozoficznej odwołującej się do różnych kultur, przyjmującej rozmaite kształty. Wyjść poza to, co już wiadome, to zasadniczy cel dociekań Jana Berdyszaka. Zafascynowany przestrzenią, rozpatrywał ją w wielu przejawach, w aspekcie ontologicznym, naukowym, ale także metafizycznym i emocjonalnym. Ta podstawowa, obok czasu, forma istnienia materii, stała się dla niego terenem badawczym, ciągle powiększanym o nowe doświadczenia i wiedzę.

Wystawa W dialogu z przestrzenią została zorganizowana w oparciu o kolekcję prac Jana Berdyszaka zgromadzoną w zielonogórskim Muzeum, która liczy ponad 200 obiektów. Ten obszerny zbiór uwzględnia realizacje z różnych etapów twórczości artysty. Ekspozycja w muzealnej Galerii Nowy Wiek składa się z kilkunastu wybranych prac wykonanych w różnych technikach, w latach 1963-1991. Ukazuje silne związki dzieł artysty w relacji z otoczeniem. Najstarsze z prezentowanych obiektów pochodzą z początku lat 60., kiedy twórca zerwał z konwencjonalnym pojęciem obrazu, realizując prace zbudowane z kół i ich fragmentów. Autor określał je mianem formatów integralnych. Poprzez kształt podobrazia, zewnętrzny kontur, wchodziły one w bezpośrednią interakcję z przestrzenią. Konsekwencją tego rodzaju doświadczeń stały się późniejsze obrazy z wyciętymi otworami. Ta radykalna decyzja sprawiła, że przestrzeń rzeczywista została włączona w obraz, stając się nierozerwalną częścią dzieła plastycznego. Miejsca puste i ażurowe prześwity stanowiły charakterystyczną cechę większości prac Berdyszaka, będą zasadniczym elementem gry z przestrzenią. Znakomitą egzemplifikacją tych poszukiwań jest Obraz milczący z połowy lat 70. oraz późniejszy tryptyk Trzy postaci obrazu potencjalnego (1982), wpisujący się w metafizyczne rozważania nad prostą, geometryczną formą. Przestrzenie puste i potencjalne były przez artystę nie tyle tworzone, co odkrywane i ujawniane. Przykładem tego typu rozwiązań jest zespół obrazowy Alterum tantum (drugie tyle) z początku lat 80. Kompozycja składa się z czterech oddalonych od siebie pionowych elementów. Zgodnie z koncepcją twórcy anektują one ścianę galerii na odcinku co najmniej ośmiu metrów, koncentrując uwagę widza na znaczeniu pustki w obszarze dzieła. Równie medytacyjny, refleksyjny charakter maja rzeźby realizowane w latach 70., należące do cyklu Przezroczyste. Konstruowane ze stali oraz szkła, które, jak twierdził J. Berdyszak, „udaje, że go nie ma”, stawały się ekwiwalentem przezroczystości, wskazywały na brak granic pomiędzy widocznym i niewidocznym, między „kruchością” i „trwałością”.

W osobnym pomieszczeniu znalazły się prace z przełomu lat 80. i 90., dokumentujące ścisłą współpracę artysty z Muzeum Ziemi Lubuskiej. Jan Berdyszak dzięki inicjatywie i wsparciu dyrektora Jana Muszyńskiego miał możliwość zrealizowania w Zielonej Górze kilkunastu dużych, instalowanych rzeźb z cyklu Belki. Obiekty te powstawały z potężnych, pochodzących z rozbiórki XVII-wiecznych drewnianych belek budowlanych, łączonych z elementami ze szkła. Ich wielkość i skala wymagały niekiedy pomocy całej ekipy technicznej zatrudnionej w Muzeum. Premierowe pokazy odbywały się w sali, którą nazywaliśmy „galerią permanentnych zmian”, autor zaś „przedłużeniem pracowni”. Z tego czasu pochodzi monumentalna Belka porozumienia oraz prezentowana na wystawie Tratwa. Autor zawarł w tych pracach refleksje uniwersalne, konfrontując je z potocznym rozumieniem funkcji belek. Uzupełnienie tej pracy stanowią rysunki z cyklu Belki, grafiki z serii Projekty wyobrażeń, a także prace z cyklu U kamienia oraz Wokół obrazu, które również miały swoje premierowe pokazy w Zielonej Górze.

Poniżej zdjęcia dokumentujące realizację wystawy w ramach autorskiej galerii Jana Berdyszaka w 1980.

 

Jan Berdyszak (1934-2014), studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, uzyskując dyplom w pracowni rzeźby prof. B. Wojtowicza w roku 1958. Wieloletni profesor w macierzystej uczelni. Był autorem kilkudziesięciu wystaw indywidualnych w kraju i za granicą, brał udział w ogromnej ilości wystaw zbiorowych. Jego prace znajdują się we wszystkich muzeach narodowych w Polsce, oraz m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Rzeźby w Orońsku, a także za granicą: w zbiorach UNESCO w Paryżu, w Museum of Fine Arts w Bostonie, Staatliches Museum w Berlinie, Muzeum Puszkina w Moskwie. Związany z Poznaniem, ściśle współpracował z Muzeum Ziemi Lubuskiej w latach 1978-1993, tworząc Galerię Autorską.

Zapraszamy na wernisaż – wstęp wolny

Termin wystawy:
10 II – 20 III 2016

Kurator wystawy:
Leszek Kania