W środę, 26 października 2016 roku o godz. 17.00 nastąpi otwarcie wystawy pt. „A dookoła obcy świat…” – pierwsze powojenne lata na Ziemi Lubuskiej fotorelacja z wernisażu

Fragmenty wypowiedzi osadników  http://mzl.zgora.pl/wypowiedzi-osadnikow

Niemal dokładnie w połowie XX wieku miały miejsce największe przymusowe migracje w historii nowożytnej Europy. Dotknęły one – według różnych szacunków – od 20 do 22 milionów mieszkańców Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej, którzy zmuszeni byli opuścić swoje domy i osiedlić się na nowych, wyznaczonych przez polityków, obszarach. Jednym z nich był teren obecnej Ziemi Lubuskiej.

Od lewej:

  • 15-letnia Julia Kasztel jako brakarka przy wyrębie lasów, Syberia 1944, ze zb. Mirosława Kasztela
  • Praca na niemieckiej młockarni w Bieniowie, ze zb. Urszuli Chomont
  • Transport ludności z Huciska Oleskiego, postój na stacji w Dulowej, ze zb. Jana Zelka
  • Autochtonka i warszawianka, Podmokle Wielkie, ze zb. Instytut Zachodniego w Poznaniu
  • Młodzież z propagandowymi transparentami, Nowe Kramsko, 1951, fot. z kroniki szkoły w Nowym Kramsku

Tytuł ekspozycji „A dookoła obcy świat….” nawiązuje do pierwszych wersów popularnej piosenki Szli na zachód osadnicy. Dla większości z osadników świat, w którym przyszło im rozpocząć powojenny etap życia był całkiem obcy. Z rozmów z przesiedleńcami wynika, iż nie zawsze odbierali go jako wrogi, ale zwykle – jako obcy. Wiele lat zajęło, by osadnicy (lub dopiero ich potomkowie) uznali go za własny. Przybywający na Ziemię Lubuską od 1945 roku stanowili bardzo zróżnicowane kulturowo i obyczajowo społeczności. Byli wśród nich osadnicy z Wielkopolski i Polski centralnej, wygnańcy z utraconych na rzecz ZSRR dawnych ziem polskich, ponadto dipisi, powracający z Zachodu reemigranci, zesłańcy z sowieckich łagrów na Syberii czy w Kazachstanie. Wśród ludności tworzącej nową społeczność dzisiejszej Ziemi Lubuskiej byli także wysiedlani w ramach akcji „Wisła” Łemkowie i Ukraińcy oraz przedstawiciele innych narodowości, m.in.: Żydzi, Tatarzy, Romowie czy szukający schronienia przed wojną domową uchodźcy greccy…  Osobną grupę stanowili osadnicy wojskowi Poza nowoprzybyłymi byli jeszcze ci, dla których obszar ten był ich domem od wieków: Polacy i Niemcy.

Droga, która prowadziła do adaptacji i integracji tak różnorodnych społeczności była długa i trudna. Podzielona na kilka części ekspozycja przedstawia tylko wybrane aspekty życia codziennego, począwszy od przybycia transportów, działalność Punktów Etapowych, poprzez wysiłki kładzione w sprawie odniemczania i polonizacji regionu. Ukazane jest życie codzienne w miastach i na wsiach, zmieniający się w czasie stosunek do nowego miejsca, ale też tęsknota za domem ojczystym. Z dokumentów, plakatów, fotografii odczytać można dynamikę tworzenia zrębów „normalnego” życia. Choć stosunkowo szybko uruchamiano zakłady przemysłowe, otwierano warsztaty rzemieślnicze i placówki handlowe, działały szpitale, szkoły, biblioteki, kino, to jednak codzienność osadników w pierwszych powojennych latach nie była łatwa. Przede wszystkim panowała ogromna bieda, która dotykała w szczególności wygnańców z Kresów oraz powracających w kolejnych latach zesłańców z Syberii, ale także Ukraińców i Łemków wysiedlanych z Polski południowo-wschodniej na tereny Ziem Zachodnich w ramach akcji „Wisła”. Ludzie ci przybywali zazwyczaj z niewielkim tylko dobytkiem, a nierzadko i bez niego. I choć wprowadzali się do poniemieckich domów, czasem jeszcze wyposażonych, jednak stałym problemem był brak żywności i odzieży. Na wystawie uwzględniono także rolę Kościoła i edukacji oraz spędzany wspólnie czas wolny. Te ostatnie czynniki odegrały dużą rolę w integracji lokalnych społeczności.

Na wystawie znajdują się dokumenty, fotografie, przedmioty zebrane od bezpośrednich świadków tego czasu, jak i dostarczone przez ich dzieci. Ukazane są też materiały pochodzące z Archiwów Państwowych: w Poznaniu, Zielonej Górze i Gorzowie Wielkopolskim, z Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu i Instytutu Zachodniego w Poznaniu oraz zbiory z Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej w Międzyrzeczu, Muzeum Etnograficznego w Zielonej Górze z/s w Ochli i Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Niewielki fragment historii ukazany został jako pokłosie realizowanego wspólnie przez Europejską Sieć Pamięć i Solidarność oraz Muzeum Ziemi Lubuskiej projektu In Between? W poszukiwaniu lokalnych historii na pograniczach Europy, którego jeden z etapów odbywał się na Ziemi Lubuskiej. Wystawa pomyślana została jako przedstawienie ówczesnego świata nie tyle w świetle „wielkiej” historii, oficjalnych ustaleń, rozporządzeń i ustaw, co z perspektywy lokalnych władz oraz zwykłych ludzi, dlatego ważną część ekspozycji stanowią fragmenty rozmów przeprowadzonych z pierwszymi powojennymi mieszkańcami Ziemi Lubuskiej Obok dokumentów i fotografii oraz wypowiedzi świadków, jako forma ilustracji lub uzupełnienia tematów wykorzystane zostały fragmenty cytatów, ówczesnej prasy, wierszy, czy tekstów piosenek.

dr Anitta Maksymowicz

Kuratorka wystawy:
dr Anitta Maksymowicz

Termin wystawy:
26 X 2016 – 26 II 2017

Zrealizowano przy pomocy finansowej Miasta Zielona Góra

HERB ZIELONEJ GORY