W drodze do niepodległości. Kanadyjski przystanek – obóz Kościuszko…

10 XI (piątek) o godz. 17.00  nastąpi otwarcie wystawy pt. W drodze do niepodległości. Kanadyjski przystanek  obóz Kościuszko w Niagara-on-the-Lake (1917-1919). Ekspozycja przygotowana jest w ramach obchodów Narodowego Święta Niepodległości.

Co wspólnego z odzyskaniem przez Polskę niepodległości ma malutka kanadyjska miejscowość przy ujściu rzeki Niagara do jeziora Ontario? Dlaczego Polacy ze Stanów Zjednoczonych szkolili się w Kanadzie, by udać się do Francji? Jak wyglądało codzienne życie w obozie Kościuszko? W którym miejscu w Kanadzie liczba Polaków przekraczała niekiedy trzykrotnie liczbę Kanadyjczyków? Gdzie do kąpieli szło się w paradnym szyku z orkiestrą dętą na czele? Jak kawałek kanadyjskiego cmentarza stał się częścią Polski? Kto był pierwszym cywilnym obywatelem Kanady odznaczonym Orderem Odrodzenia Polski Polonia Restituta? Jaką część Błękitnej Armii stanowili Polacy z Ameryki? Dlaczego niepodległościowy wysiłek 22 000 ochotników został w Polsce zapomniany?

Wszystkie te pytania łączy w odpowiedzi niewielkie miasteczko – Niagara-on-the-Lake w kanadyjskiej prowincji Ontario. To tam w latach 1917-1919 działał obóz szkoleniowy Kościuszko dla polskich ochotników do Armii Polskiej we Francji – wielkie kanadyjsko-francusko-amerykańsko-polskie przedsięwzięcie, któremu poświęcona jest wystawa „W drodze do niepodległości. Kanadyjski przystanek – obóz Kościuszko w Niagara-on-the-Lake (1917-1919)”.

Od lewej: zdjęcia nr 1, 2, 3, 4, 5 – opisy pod artykułem

W czerwcu 1917 roku we Francji powstała Armia Polska, do której rekrutację prowadzono nie tylko w Europie, ale i w Ameryce. Zgłaszający się do tej ochotniczej formacji Polacy ze Stanów Zjednoczonych, przed wyruszeniem do Francji przechodzili szkolenie w kanadyjskim obozie wojskowym w Niagara-on-the-Lake (Ontario). W latach 1917-1919 takie militarne przygotowanie otrzymało ponad 22 000 polskich ochotników z USA. Kiedy dotarli do Francji, stanowili znaczącą siłę utworzonej tam i walczącej z Niemcami Armii Polskiej. Armia ta, zwana Błękitną (później Armią gen. Hallera), po zakończeniu I wojny światowej włączona została do Wojska Polskiego i kontynuowała walkę o wschodnie granice odrodzonego Kraju.

Rola Polaków z Ameryki w odzyskaniu niepodległości jest zatem nie do przecenienia. Ekspozycja ukazuje pierwsze ogniwo Czynu Zbrojnego Wychodźstwa – obóz Kościuszko w Niagara-on-the-Lake. Ta nadzwyczajna kanadyjsko-francusko-amerykańsko-polska akcja była możliwa nie tylko dzięki Polakom z Ameryki. Ogromne charytatywne wsparcie otrzymali ochotnicy także od mieszkańców Niagara-on-the-Lake oraz od tysięcy zwykłych pełnych empatii Kanadyjczyków i Amerykanów. Sam obóz był zaś efektem wydatnej organizacyjnej, finansowej i legislacyjnej pomocy kilku państw sojuszniczych i wyrazem ich poparcia dla niepodległościowych aspiracji Polaków.

Od lewej: zdjęcia nr 6, 7, 8, 9, 10, 11 – opisy pod artykułem

Fotograficzna wystawa przybliża funkcjonowanie obozu Kościuszko począwszy od jego powstania w 1917 aż do rozwiązania w 1919 roku. Prezentuje warunki życia rekrutów, żołnierskie musztry i ćwiczenia oraz czas wolny. Ukazuje uroczyste wydarzenia, jak i obozową codzienność, poczynając od czasów rekrutacji aż po wyjazd żołnierzy z Kanady przez USA do Francji. Wiele uwagi poświęcono osobom i organizacjom w sposób szczególny wspierającym polskich ochotników w Niagara-on-the-Lake. Uzupełnieniem zdjęć są wiele mówiące o obozowej rzeczywistości dokumenty i listy, a także szkice i obrazy autorstwa Charlesa Williama Jefferysa, który na zlecenie Canadian War Records dokumentował życie obozu Kościuszko. Swoistym komentarzem do prezentowanych fotografii są również fragmenty wspomnień ochotników i ich kanadyjskich przełożonych, jak i fragmenty archiwalnych artykułów z lokalnej gazety Niagara-on-the-Lake – „St. Catharines Standard”, która na bieżąco śledziła życie Polaków w obozie Kościuszko.

dr Anitta Maksymowicz

Wystawa została przygotowana ze zbiorów:

  • Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce/Polish Army Veterans Association in America, Nowy Jork
  • Niagara Historical Society and Museum, Niagara-on-the-Lake
  • Canadian War Museum, Ottawa
  • Narodowego Archiwum Cyfrowego, Warszawa
  • Mark’s Anglican Church, Niagara-on-the-Lake
  • Polonia Canadian Institute for Historical Studies, London (Ontario)
  • Richarda Merritta, Niagara-on-the-Lake

Opisy zdjęć:

  1. Centrum Rekrutacyjne nr 2 w Chicago; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  2. Plakat autorstwa Władysława Bendy, wykorzystywany w centrach rekrutacyjnych, zachęcający do wstępowania  do Armii Polskiej we Francji; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  3. Widok ogólny na obóz w Niagara-on-the-Lake; ze zb. Narodowego Archiwum Cyfrowego
  4. Elizabeth C. Ascher I dwóch polskich żołnierzy (z lewej kapelan Zygmunt Rydlewski) przekazujących sztandar od ochotników dla pań z Komitetu Czerwonego Krzyża w Niagara Falls, maj 1918; ze zb. St. Mark’s Anglican Church w Niagara-on-the-Lake
  5. Przed obozowym punktem „Cioci Imki”, lato 1918; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  6. Zmiana warty w obozie Niagara-on-the-Lake, lipiec 1918; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  7. Ksiądz kapelan Zygmunt Rydlewski i porucznik Wojciech Albrycht prezentują sztandar ofiarowany przez Polonię amerykańską, lato 1918; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  8. Elizabeth C. Ascher I dwóch polskich żołnierzy (z lewej kapelan Zygmunt Rydlewski) przekazujących sztandar od ochotników dla pań z Komitetu Czerwonego Krzyża w Niagara Falls, maj 1918; ze zb. St. Mark’s Anglican Church w Niagara-on-the-Lake
  9. Korespondencja na specjalnym listowniku wraz z kopertą ze stemplem obozu w Niagara-on-the-Lake; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  10. Wyjazd do Francji. Załadunek do wagonów, grudzień 1917; ze zb. Archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
  11. Powitanie w Bordeaux polskich ochotników z Ameryki, marzec 1918; ze zb. Polonia Canadian Intitute for Historical Studies

 

Ekspozycja odbywa się pod patronatem Ambasady Kanady w Polsce

Projekt realizowany w ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości

Sponsor wystawy:

Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Okręg 2/Polish Army Veterans Association in America, District 2

Zadanie współfinansowane z budżetu Województwa Lubuskiego

 

 

Termin wystawy:
10 XI 2017 – 18 II 2018

Kuratorka wystawy:
dr Anitta Maksymowicz

 

Na zdjęciu wiodącym: Obóz Armii Polskiej w Niagara-on-the-Lake, 5 sierpnia 1918; ze zb. Niagara Historical Society and Museum w Niagara-on-the-Lake, nr inw. 990.058.