Wystawa historyczna Muzeum Zielonej Góry prezentuje wielowiekową tradycję i historię naszego miasta. Przeszłość Winnego Grodu jest bardzo interesująca, a zbierane od lat przez Muzeum Ziemi Lubuskiej materiały, ikonografia i dokumenty umożliwiają zapoznanie się z początkiem i rozwojem przestrzennym, gospodarczym i kulturalnym Zielonej Góry.

Na dotychczasową ekspozycję Muzeum Zielonej Góry składały się dwie makiety. Pierwsza przedstawiająca miasto w II poł. XVIII wieku, a więc przed okresem industrializacji. Można na niej dostrzec mury miejskie, trzy bramy wiodące do miasta oraz najistotniejsze obiekty (kościoły, place, cmentarze). Druga prezentowała Zieloną Górę w 2000 roku. Na obecnej, powiększonej przestrzennie ekspozycji, prezentujemy dodatkowo trzecią w skali 1:300, pokazującą Zieloną Górę na przełomie XIV/XV wieku. Dwie makiety obrazujące najdawniejszy wygląd miasta wykonane zostały na podstawie planu Donatusa Büttnera z 1784 roku znajdującego się w muzealnych zbiorach. Wykorzystano także rysunki i plany charakterystycznych obiektów miejskich oraz szkice zielonogórskich domów mieszczańskich.

Dodatkową atrakcję stanowi model gotyckiego ratusza odbudowanego po pożarze w 1454 roku. Między XVII a XIX wiekiem był on wielokrotnie przebudowywany i powiększany aż do stanu obecnego. Model na ekspozycji prezentuje ratusz w jego pierwotnej formie, przed przebudowami. Równie istotna jak makiety pokazujące trójwymiarowy wizerunek miasta jest linia chronologiczna z zaznaczonymi najważniejszymi wydarzeniami dla historii Zielonej Góry. Oś czasu podzielona jest na okresy: średniowiecze, czasy nowożytne, PRL i współczesność. Do każdej z epok przyporządkowana jest także linia statystyczna informująca o ilości mieszkańców w danym czasie. Zabytki, obiekty historyczne, ikonografia, portrety, pamiątki, mapy i dokumenty umieszczone nad linią chronologiczną, a także znajdujące się w gablotach, odnoszą się do zaznaczonych wydarzeń i obrazują wymienione epizody z dziejów miasta. Na szczególną uwagę zasługują obiekty wydobyte podczas prac archeologicznych na terenie Zielonej Góry, mapa ze słowiańskimi i niemieckimi nazwami miejscowości naszego regionu, a także mapa Księstwa Głogowskiego z XVII wieku. Ciekawe są dokumenty miejskie i cechowe, w tym najstarszy z 1583 roku dotyczący prawa patronatu Zielonej Góry na rzecz klasztoru w Żaganiu, dokument z 1641 roku wydany przez Władysława IV mówiący o przywilejach dla zielonogórskich sukienników oraz oryginalny przywilej z 1690 roku wydany przez kancelarię Leopolda I dla cechu rzeźników. W przybliżeniu dziejów miasta ważną rolę ma prezentowana na wystawie ikonografia (litografie i akwarele autorstwa Jerzego Fedry). Przedstawia ona panoramę Zielonej Góry, elementy architektury (zabudowę mieszczańską miasta czy kościół Świętej Jadwigi) oraz wydarzenia historyczne jak bunt czeladników sukienniczych w 1683 roku. Ponadto na ekspozycji znajdują się portrety znamienitych zielonogórzan, m.in. winiarza Carla Engmana i przedsiębiorcę Georga Beuchelta oraz mapy i fotografie Zielonej Góry z lat 20., 30. XX wieku. Okres PRL-u obrazują arcyciekawe plakaty z życia kulturalnego i politycznego miasta z końca lat 40. i początku 50. Na wielką uwagę zasługuje dokument – nominacja Tomasza Sobkowiaka na pierwszego powojennego burmistrza Zielonej Góry z datą 6.06.1945 roku oraz protokół z posiedzenia tymczasowych ławników miejskich (namiastki rady miejskiej) w Zielonej Górze z 6.11.1945 roku. Zwieńczeniem zapisu chronologicznego jest portret honorowego obywatela miasta z 2009 roku, Lecha Wałęsy.

Na ekspozycji zostały także wyodrębnione poszczególne środowiska i wydarzenia związane z dziejami Zielonej Góry. Zaliczamy do nich historię Towarzystwa Rzemieślników Polskich, spalenie zielonogórskiej synagogi i prezentację zabytków związanych ze społecznością żydowską miasta: tory i karafki ze spalonej w 1938 roku synagogi, ukazany jest też rozwój zielonogórskiego herbu. Zielonogórskie rzemiosło prezentowane jest poprzez zabytki konwisarskie oraz zdjęcia Deutsche Wollenwaren Manufaktur i Polskiej Wełny, a także prezentację współczesnych winiarzy i ich wyrobów.

O rozwoju miasta stanowią przede wszystkim ludzie. Na ekspozycji poświęconej historii Zielonej Góry przedstawiono całą plejadę znanych, wybitnych i zasłużonych, zarówno polskich jak i niemieckich mieszkańców Winnego Grodu. Nie zabrakło dzieł wybitnych twórców, dla których Zielona Góra była inspiracją – Klema Felchnerowskiego, Hilarego Gwizdały czy Mariana Szpakowskiego.

Na wystawie zaprezentowano zabytki pochodzące w zdecydowanej większości ze zbiorów Działu Historycznego Muzeum Ziemi Lubuskiej, ale w tworzeniu obrazu przeszłości miasta uczestniczyły i inne działy zielonogórskiej placówki: Dział Sztuki Dawnej, Dział Sztuki Współczesnej oraz Dział Winiarski. Autorem koncepcji merytorycznej i artystycznej ekspozycji poświęconej dziejom miasta jest były dyrektor MZL – dr. Andrzej Toczewski. Wiele obiektów i zabytków prezentowanych na wystawie uzyskaliśmy dzięki uprzejmości i pomocy instytucji, takich jak: Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza w Świdnicy, Archiwum Państwowe w Starym Kisielinie, Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Miejska i Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. C.K. Norwida w Zielonej Górze, Filharmonia Zielonogórska oraz Lubuska Fundacja Judaica. Makiety miasta wykonała firma Cezarego Ciesielskiego z Kębłowa, a makietę ratusza zrealizował Tomasz Andrzejewski z Nowej Soli. Nad całością projektu pieczę sprawował dr Stanisław Kowalski. Fundusze na wykonanie ekspozycji uzyskane zostały dzięki zaangażowaniu i wsparciu Miasta Zielona Góra.

Obecna ekspozycja jest trzecią z kolei prezentacją dziejów miasta. Docelowo dążymy do utworzenie w niedalekiej przyszłości Muzeum Historii Zielonej Góry w nowo dobudowanym obiekcie, gdzie większa przestrzeń pozwoli na pokazanie dziejów Zielonej Góry od czasów przedhistorycznych do chwili obecnej.

Makiety wykonane zostaly przez Cezarego Ciesielskiego z Kębłowa – zobacz inne projekty.