Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze zaprasza na otwarcie wystawy „Design polskiej motoryzacji – przenikanie, innowacja, implozja”

Wernisaż,  odbędzie się w piątek, 13 marca 2026, o godz. 17.00 w gmachu Muzeum, al. Niepodległości 15

Kuratorzy wystawy: dr Longin Dzieżyc, Sławomir Kaczorowski

Ekspozycja prezentuje ponad 200 fabrycznych projektów wybitnych polskich motoryzacyjnych stylistów, m.in.: Stanisława Panczakiewicza, Jana Krzyztofa Meisnera, Zdzisława Beksińskiego, Cezarego Nawrota, Stefana Porazińskiego, Antoniego Kasznickiego, Mirosława Kowalczuka. Wybrane na cele wystawy prace to, w zdecydowanej większości, wykonane ręcznie oryginalne rysunki, kolorowe szkice oraz unikalne archiwalia – przedstawiające urodę, ergonomię i aerodynamikę pojazdów.

PRZENIKANIE

Styl streamline (odmiana modernizmu – nowoczesności) na dobre rozpoczął się w latach 30. XX wieku w ramach kultury euroatlantyckiej. Streamline to sposób projektowania przedmiotów o obłych sylwetkach bez wyraźnych granic między ich częściami. Wywodzi się z przemysłu wytwarzającego samoloty, koleje, statki oraz samochody – działu kapitalistycznej gospodarki, której właściciele kładli nacisk na obniżenie kosztów eksploatacji wytwarzanych produktów i szybkość, co mogły zagwarantować aerodynamiczne bryły o kształcie łzy lub owalu.

Streamlining uznawał prędkość za “istotę nowoczesności” – Paul Jaray i Charles Burney (prekursorzy stylu) potrafili zbudować samochody o opływowych kształtach, które w sposób do tej pory niespotykany niwelowały opory powietrza. Formy pojazdów zapożyczyli z przemysłu lotniczego i stoczniowego, w których pracowali. Tworzenie aerodynamicznych kształtów wymagało ukrywania funkcjonalnej części pojazdów pod warstwą blachy lub sztucznego tworzywa – bakelitu, który był jednym z ulubionych materiałów twórców stylu streamline. Dlatego w drugiej połowie lat 30. XX stulecia na tory i drogi nagle wyjechały zabudowane parowozy, samochody, a nawet motocykle. Opływowe pojazdy zostały szybko zaakceptowane przez społeczeństwo oraz stały się symbolem mody i nowoczesności. Właśnie w takim kontekście mentalnym –  dynamicznej kultury kreacji – rozwijali się wybitni polscy motoryzacyjni projektanci, których dzieła zobaczymy na wystawie.

INNOWACJA I IMPLOZJA

W 2025 roku Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii została przyznana za: „wyjaśnienie wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach”. Laureaci wykazali, że rozwój i dobrobyt zachodzą wówczas, gdy zapewnione są: dostęp do wiedzy, instytucje społeczne sprzyjające zmianie technologicznej (a nie chroniące stary porządek) oraz realna konkurencja powodująca innowacje wypierające stare rozwiązania. W ramach polskiej motoryzacji powstawały projekty pojazdów, które spełniały lub ustanawiały światowe standardy innowacji.

• Zaprojektowany przez Stanisława Panczakiewicza opływowy PZInż. Lux Sport (1936) został uznany za jeden z najnowocześniejszych samochodów swoich czasów.

• FSO Warszawa koncept (1959) i FSM Beskid prototyp (1983), aerodynamiczne bryły Jana Krzysztofa Meisnera, które najpierw wyprzedziły epokę – a później zostały powielane przez liderów motoryzacji na świecie

• Samochód z laminatów Syrena Sport (z 1961 r.) uznany przez prasę zachodnią jako najładniejszy samochód zza “żelaznej kurtyny”.

Niestety żaden ze wspomnianych pojazdów nie wszedł do masowej produkcji – bo nie zaistniał społeczny system chroniący innowacyjny porządek. Około 2000 roku zaczęło dochodzić do coraz liczniejszych implozji polskiego przemysłu motoryzacyjnego, aż do jego zapaści w 2011, gdy  ostatecznie zakończono produkcję samochodów w FSO w Warszawie. Wystawa “Design polskiej motoryzacji…” ukazuje, co pozostało po polskiej motoryzacji – inspirujący dowód na to, że polscy styliści (adepci modernizmu) pracowali na poziomie światowym pomimo deficytów.

(autor tekstu: Sławomir Kaczorowski)

Wystawa została zorganizowana w oparciu o kolekcję Sławomira Kaczorowskiego, we współpracy z Muzeum Historycznym w Sanoku.

Serdecznie zapraszamy!