24 września 2026 r. obchodziliśmy 100 lat powołania Polskich Kolei Państwowych. Tego dnia 1926 r. Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie powołujące przedsiębiorstwo pod nazwą Polskie Koleje Państwowe. Był to początek integracji transportu szynowego w II RP stanowiący najważniejszy moment w historii polskiej kolei, ponieważ rozporządzenie nadało PKP osobowość prawną i oddzieliło finanse kolei od budżetu państwa.
Kolej żelazna zmieniła bieg historii. Infrastruktura kolejowa była fundamentem, na którym wyrosła potęga gospodarcza i urbanistyczna naszego miasta. To kolej dyktowała rytm rozwoju fabryk, kształtowała wygląd miasta wokół dworca, a także i otwierała okno na świat. Na wystawie pt. NA TORACH PRZESZŁOŚCI. Kolejowym szlakiem Grünbergu i Zielonej Góry pragniemy przedstawić jak jedno techniczne osiągnięcie na zawsze odmieniło oblicze naszego miasta i regionu.
Sto lat kolejowej codzienności Polskich Kolei Państwowych chcemy uczcić prezentując najciekawsze wątki i materiały dotyczące historii kolejnictwa w naszym mieście – od uzyskania przez Grünberg w 1871 r. pierwszej linii kolejowej i rozwoju infrastruktury wokół dworca, po działalność przedsiębiorstw Fabryki Budowy Mostów oraz Konstrukcji Stalowych Beuchelt & Co. i Zaodrzańskich Zakładów Przemysłu Metalowego ZASTAL, które w znaczący sposób przyczyniły się do rozwoju transportu. Ważne miejsce na wystawie zajmuje historia legendarnej Kolejki Szprotawskiej oraz Lubuskiej Kolei Regionalnej. Ponadto, dzięki archiwalnym materiałom, prześledzimy spektakularne zmiany w wyglądzie i architekturze dworca na przestrzeni lat – od czasów dawnego Grünbergu po dzisiejszą Zieloną Górę.
Wystawie towarzyszy prezentacja 13 – metrowego modelu węzła klejowego z Jankowej Żagańskiej. Makieta będzie dostępna w Muzeum Ziemi Lubuskiej w dniach 16-31.10.2026 r.
Premierowy pokaz w Muzeum Ziemi Lubuskiej możliwy jest dzięki zaangażowaniu i uprzejmości pana Pawła Lichtańskiego, burmistrza Iłowej Żagańskiej oraz Stowarzyszenia Lubuska Kolej w Miniaturze z Żagania. Powstałe w 2024 roku Stowarzyszenie skupia pasjonatów i entuzjastów zafascynowanych modelarstwem kolejowym, stąd też najistotniejszym celem Stowarzyszenia jest propagowanie modelarstwa kolejowego oraz rozpowszechnianie i reklamowanie historii kolei regionu lubuskiego. Prezesem Stowarzyszenia jest Jacek Wróblewski, a jego zastępcą Mateusz Kaszuba. Członkami Zarządu są Adrian Nieradka oraz Agnieszka Oleś. Pozostali nasi członkowie to Jakub Wrzochal, Sebastian Suchara i Piotr Giergiczny.
Prezentowany po raz pierwszy w Muzeum model wykonany został w skali 1:87, w epoce IV, czyli w latach 1965-1990. Moduł węzła Jankowej Żagańskiej, to 9 segmentów o łącznej długości 13 m, która w najszerszym miejscu wynosi ok 1,5 m. Ruch pociągów na makiecie jest w pełni zautomatyzowany wykorzystujący najnowsze zasoby elektroniki mikroprocesorowej oraz systemy softwerowe. Całość tego absolutnego majstersztyku z powalającą precyzją odtwarza nie tylko legendarne serce węzła w Jankowej Żagańskiej, ale także przyległą infrastrukturę, m.in. wieżę ciśnień projektu Otto Bartninga i były zakład produkcji dachówek Zeipauer Dachstein- & Braunkohlenwerke.
Wystawa zorganizowana we współpracy z Archiwum Państwowym w Zielonej Górze, Gminą Iłowa oraz Stowarzyszeniem Lubuska Kolej w Miniaturze.
